Historia Kościoła sięga 1510 roku. Wówczas w miejscu obecnie istniejącej świątyni stała kaplica pod wezwaniem Świętego Krzyża. Pierwszy kościółek zbudowano w roku 1525, jako filię kolegiaty św. Jana. Kościół ten był drewniany a jego fundatorką była M.Möller. W latach 1615 świątynia przechodziła kolejne modernizacje i przebudowania. Od roku 1653 Kościół Świętego Krzyża jest w rękach Zgromadzenia Księży Misjonarzy. Kościół, który możemy podziwiać dziś powstał w latach 1679-96 i ma charakter barokowy. Jego projektantem był J.S.
Belotti – nadworny architekt królewski. W latach 1725-37 wieże Kościoła zostały pokryte hełmami autorstwa J.Fontany. W tym samym czasie przebudowano także fasadę budynku i ozdobiono ją rzeźbami J.J.Plerscha. Odwiedzając Kościół warto zwrócić uwagę na wmurowane w filary urny z sercami Fryderyka Chopina oraz Władysława Reymonta. Ponadto podziwiać można tutaj także epitafia Władysława Sikorskiego, Bolesława Prusa, Józefa Ignacego Kraszewskiego oraz Juliusza Słowackiego. Kościół bardzo ucierpiał w czasie działań wojennych. Tuż po wybuchu II wojny światowej zniszczone zostały obrazy, natomiast podczas powstania warszawskiego Niemcy zdetonowali materiały wybuchowe i tym samym zniszczyli większą część budowli. Po wojnie Kościół został odbudowany. Jego odbudowa trwała od 1945 do 1953 roku. Rok 2003 przyniósł Kościołowi wyniesienie do rangi Bazyliki Mniejszej. W roku 1858 przed Kościołem usytuowano rzeźbę przedstawiającą Chrystusa niosącego krzyż. Jej twórcą był A. Pruszewski a wykonawcą F.Marconie. Początkowo rzeźba wykonana była w cemencie, jednak zaczęła szybko niszczeć a ponadto, ktoś oderwał jej rękę, toteż postanowiono odlać ją w brązie. Jej rekonstrukcji dokonał w roku 1889 Pius Weloński, a rzeźba stanęła na granitowym cokole projektu S.Szyllera. W czasie wojny rzeźba spadła z cokołu i została przez Niemców wywieziona z Warszawy. Jednak żołnierze zdecydowali się ją porzucić w rowie, tam odnaleźli ją Polacy. Po wojnie rzeźbę odrestaurowano i powróciła ona na swoje dawne miejsce już w roku 1945.
Copyright @ 2010 Zabytki